18 Ocak 2019 Cuma

Çend Gotinên Mezinan - Î-J

Demeke min biwêj li ser bloga xwe zêde nekirin. Ew biwêj min bi piranî ji Pend û Peng a Bîlal Hesen girtine ku wî jî bi piranî li herêma Efrînê berhevkirine. Loma gelekên wan min ji berê de bihîstine.

* Î ker ajot ê ji tir fisa tehmil bike

* Î ku êniştakî xwe hebe kerekî xwe heye.

*Î ku herê navbera, ê hesabî serşikandinê xwe bike

* Î ku ji malê xwe de ne têr be, li malê xelkê têr nabe

* Î ku li bendê şîvê cîrana be, carina birçî xew dike

* Însanê bê esas, ne dibe tevir ne dibe das

* Îş ne keşkkirin e, îş hişkkirin e

* Îşî ku bi stûyî te de neketî xwe çemeke

* Îşî çû mekeve dû (Tiştî çû mekeve dû)

* Îşî xwe tiriye (Kêf lê tiriye)

* Jehr ji çêliyên mara qutnabe

* Jehra marî ji marî naçe

* Ji ava bê deng diherike bitirse (Ji ava sekinî bitirse)

* Ji ber baranê çû ber şurikê(çurikê) /Ji ber şirikê çû ber mirikê(miriqê)

* Ji biznekê du eyar çê nabin (Ji roviyekî du post dernakevin.)

* Ji bo nefsê ket hebsê

* Ji bo xatira mera derê ser dînî gawira

* Ji dêla tirrek çênabe seyê bezek.

* Ji der ve mile ye, ji dil ve file ye

* Ji gur birçîtire, ji mêr tehzîtire

* Ji her ewrî baran nayê

* Ji hêsp peya bû li kerê sîwar bû

* Ji hêştir ketiye û ji hop-hopê xwe namînê

* Ji jêketiya metirse ji nûvêketiya bitirse

* Ji kera re tim li daholê de ker çi zanê dahol çiye

* Ji kerê re gotin: Bilîze wê çirtik(zîtik) avêtin

* Ji koran re bihayê mûma xem nake.

* Ji libek tirî kanê mehserekê· bigerinê

* Ji mêra nav dimîne, ji gayan çerm dimîne

* Ji mirinê wê da rê tineye, ji cehnimê· wê da cî tine ye

* Ji nîskê dike gîsk.

* Ji pira pir, ji hindika hindik

* Ji rinda ve xelk gî rind e û ji pîsa ve xelk gî pîs e

* Ji rovî fenektir tine ye, ji eyarî wî pirtir tine ye

* Ji te ye ko meraş gund e

* Ji tirekan re çi tirek çi du tir

* Ji xelkê ra dengbêje, ji min re ker û gêj e (Ji xelkê re gul e, ji xwe ra kul e) (Ji xelkê re hût e, ji xwe re kût e, hevalê ticarê rût
e)
* Ji xoce bangildane

* Ji xudan esla bipirsin, ji bêeslan bitirsin

* Jin bi cemalê, mêr bi kemalê

* Jin him gul in, û him kul in

* Jina bidin jinmiriya, kera bidin kermiriya

* Jina malê binyata xêni ye

* Jina ne delal çavê mirov dêşîne, jina delal dilê mirov dêşîn e

* Jûjî ji çêlîkên xwe re dibêjê herîrî nav hêrîyo

Çend Gotinên Mezinan - A

Çend Gotinên Mezinan - B

Çend Gotinên Mezinan - C

Çend Gotinên Mezinan - D

Çend Gotinên Mezinan - E

Çend Gotinên Mezinan - F

Çend Gotinên Mezinan - G

Çend Gotinên Mezinan - H

13 Ocak 2019 Pazar

Li Çiyayên Kurdistanê - Di bin Nîveheyvê de

Wergera min a kîtêba Helmuth von Moltke ya 'Briefe über Zustände und Begebenheit in der Türkei aus Jahren 1835 bis 1839'[Di derbarê Şert û Mercên li Tirkiyê yên ji sala 1835an heta 1839an] di payîza 2018'an de, bi navê Li Çiyayên Kurdistanê- Di bin Nîveheyvê de, ji Weşanên Avestayê derketibû. Werger, ji xeynî sererastkirinan, min di dawiya 2016'an de temam kiribû, lê him ji ber rewşên Weşanxaneya Avestayê, wê di vê navberê de şûna xwe bara cihekî din dikir, him jî ji ber şert û mercên li Tirkiyê û Kurdistanê derketina xwe hinekî bi derengiyê ket. Min di vê nivîsê de berê qala nameyên Moltke û wergera xwe kiribû. Di wê lînkê de rê û şopên ku Moltke tê re derbas bûye jî, li ser Google Maps'ê dikare bê dîtin. 



Helmuth von Moltke kesekî têra xwe şareza û pêzaneye, paşê heta serfermandariya Almanyayê jî payeyên bilind bi destxistine. Lê ya ku nameyên girîng dike çavê wî yê civaknasiyê ye. Wî dîtinên gelek muhîm di nameyên xwe de bi hevalên xwe re parvekirine û bi vî hawî heta roja îroj ji me re jî mane. Herçiqas ew bi hawiyekî dijminane, li aliya Artêşa Osmaniyan, hatibe Kurdistanê û tev li seferên hember Kurdan bûbe jî, ez bawerim, nameyên wî, bi nêrînên çavekî wiha şareza re, dê gelek tiştan ji bo civak û tarîxa Kurdan a wê demê û herwiha ya vê demê jî zelal bike.




Moltke di dema ku name dişandine de, bi destên xwe resm û nexşên derdora xwe jî çêdikirine. Di kîtêbê de çend nimûneyên ji wan destxetan, li jêr jî dikarin bên dîtin.













19 Kasım 2018 Pazartesi

Çend Muzîkên Fîlman bi awayekî nuwaze

Baş nayê bîra min, lê dibe ku denga telefona min, yanê melodiya telefona min a yekemîn muzîka fîlmê Pulp Fiction be. "Every body cool, this is a robery!!!, any on of you a fuckin pick move..", a paşê Misirlou dest pê dikir. A Fistful Dollar, Last of Mohican ew giş hinek favoriyên min ên muzîkên fîlman bûn. Çend roj in ez guh didim ser van muzîkên fîlman. Helbet her ku meriv guh dide ser, Youtube li gor algorîtmaya xwe hinekan din pêşinyaza meriv dike. Bi vî hawî ez rast li gelek raveyên nû yên van muzîkna hatim. Ez dixwazim li vir çendekan li hev rêz bikim.

Misirlou- Pulp Fiction: Kemanjen bi hawiyekî nuwaze, şiroveyak nû daye vê mûzîkê.



The Good, The Bad and The Ugly: Yek ji tiştên herî xweş ên sedsala dawîn. Nêzî 50 salî di ser re boriye.  Hey dinyaya derewîn... Lee van Cliff ji nav me bar kir çû, Clint pîr bû, lê denga mûzîka wê ya abadîn hîn jî holan dide. Gelek xweş e.




For A Few Dollars More: Dîsa Orkestraya Danmerkê çêkiriye.



For a Fistful Dollar




The Last of Mohicans


Fîlmê Gerard Depardieu ne yek ji fîlmên min ên favorî ye, lê muzîka xwe bêhempa û têra xwe bi nav û deng e. André Rieu li pêş e.



Helbet gava meriv got mûzîkên fîlman Tarantino xwe tîne bîra meriv. Klasîkên salên 60 û 70'yan di fÎlmên Tarantîno de gelek cih girtine, Bang Bang, Santa Esmeralda û hwd.

3 Ekim 2018 Çarşamba

Mehsereya Otomatîk

Êdî her tişt bûye otomatîk. Lawê minê pênc salî ji çerçiyan re, ango yên digerrin re, jî dibêje dûkana otomatîk. Jixwe ne tiştekî ku meriv jê gazin û şikayetan bike ye jî. Hêsanî armanca serdema me ye. Gerek her tişt bi rêyeka kurttir, bi hawiyekî hêsantir bibe. Gava şîpa serdemê(min li şûna ZeitGeist'ê bi kar anî) meriv dide ber xwe, êdî çare tune ku meriv xwe ji nav lepên wê xelas bike. Jixwe ger meriv xwe jê xelas bike, xwe bide siyeka li kêleka çêm û bibêje "dem û serdemo!, çerx û felekê! de ez bîsteke li vir rûnim, hûn bi kû de, bi kîjan cehnimê de diherin herrin, ne xema min e, qet piş guhekî min jî xwê nade", meriv ê mêz bike haho, li dor meriv tiştek û kesek nemaye, meriv bûye merivekî derzeman û dermekan, meriv bûye rêwiyê ji dem û dewraneka berê de hatiye.

Me go çi? her tişt dibe otomatîk. Mehsere tiştekî pirr bi zor û zehmet e. Rez birrîn, Tirî pêkirin,  şûf kirin mengeneyê, şerbet kelandin, mit(mot) kelandin, li ber rojê raxistin, li hev belav kirin û şûnde li hev kom kirin, karekî têra xwe bi zor û zehmetî ye. Loma gerek meriv tiştên dikarin bên hêsan kirin, hêsantir bike. Me jî çend sal in makîneyeka tirî pêkirinê kiriye û em tirî bi wê pê dikine. Qe nebe serbarek li ser barê mehsereyê kêm bû û zehmeta xwe hinekî kêm dibe.

















15 Ağustos 2018 Çarşamba

البنت الشلبية - Bint el Şelebiyê -Keça Rindik

Vê carê dor ya strana Bînt el Şelebiyê ya Feyrûz e. Şelebiyê (شلبية) "rindik, xweşik, delal" e. Li gor hin çavkaniyan ew ji Tirkî ketiye Erebî. Di Erebiya Levantê (Sûrî, Libnan, Ûrdûn) de "ق" nayê gotin, nayê bi lêv kirin. Loma heta ku min wergerandiye min nedizanî ku bi gotina "elbî" qesd "qelb", an jî gotina "anatîr", qesd "Qenatîr" e. Werhasil, bi her wergerê tiştekî nû..



البنت الشلبية

Keçika rindik

عيونها لوزية

Çav behîv

بحبك من قلبي ياقلبي 

Jidil hezdikim, dila min

انت عنيا

tu çavê min î

بحبك من قلبي ياقلبي 

Jidil hezdikim, dila min

انت عنيا

tu çavê min î



حد القناطر

Li bin qentirmeyan

محبوبي ناطر

Hezkiriya min li bendiya min e

كسر الخواطر ياولفي

Bîranîn pûç dibin, hevalo

 ماهان عليا

Bi min çetin tê

كسر الخواطر ياولفي

Bîranîn pûç dibin, hevalo

 ماهان عليا

Bi min çetin tê



بتطل بتلوح و القلب مجروح

Ji dûr ve xuya dibî û dil li min birîn dikî

و أيام عالبال بتعن و تروح

Rojên di bîra min de, tên û diherin



تحت الرمانة

Li bin dara henarê

حبي حكاني

Delala min deng dike

وسمعني غناني

Ji min re stranan dibêje

ياعيوني

Çavê min

وتغزل فيا

û bi min re xezel* dike      *ji min re gotinên xweş dibêje

وسمعني غناني

stranan dibêje

ياعيوني

çavê min

وتغزل فيا

û bi min re xezel* dike      *ji min re gotinên xweş dibêje





9 Ağustos 2018 Perşembe

WQFerheng bo Windowsê -2

WQFerheng a bo Windowsê min nû kir. Hûn dikarin ji vir daxînin û li ser kompîtûra xwe ya Windowsê saz bikin. Ji 2014'an vir ve bû ku min ew nû nedikir. Jixwe ji wê demê vir ve di ferhengê de zêdebûnên gelek hêja pêk hatibûn, lê min dîsa jî nû nekiribû. Ji dû hin daxwazan re min got ez wê jî nû bikim. Peyv û biwêj û sernavên di ferhengê de bo gelek zimanan gihÎştibû asteka girîng. Herwiha têde, ji aliya çawaniyê de jî di naveroka peyvan de gelek guhertin hatibûn kirin. Loma nûkirineka bo Windowsê jî şert bû. Ji xeynî zêdebûna peyvan, hin guhertinên girîng;

Versiyona nû û bişkojên denglêxistinê
-Meriv êdî dikare dengên peyvan li ser bernameyê lê bixwe. Li bin peyvên bi deng meriv dikare bi rêya pişkoja(ên) ku dertê dengên peyvan lê bixe.
- Êdî peyv dikarin bên favorîkirin. Gava meriv bixwaze sernavekî favorî bike, bi rêya pişkoja favorîkirinê favorî bike û dû re li wan sernavan vegere.

Hejmarên nû yên ferhengê

Wekî din, ji ber ku min li ser blogê têra xwe qala zêdebûn, baştirikirina li Wîkîferheng û WQFerhengê kiriye, ez şorê zêde nekim û lînka bernameyê raberî we bikim. hûn dikarin li vir bitikînin, buxçika sazker têde daxînin û bernameyê saz bikin. Ger hûn bi tu şaşî, an jî çewtiyan ve rû bi rû bibin, ji kerema xwe re bipirsin ku ez bibim alîkar. Eger versiyona berê ya bernameyê ya berê li ser kompîtûra we hebe, ji kerema xwe re jê bibin û li şûnê vêyê saz bikin.



Bo çîroka dirêj û versiyona berê, nivîsa berê ya li ser blogê li jêr e:

WQFerheng bo Windowsê







4 Ağustos 2018 Cumartesi

Çend Hejmarên di derbara WQFerhengê de

* Jimara Peyvan: WQFerheng cara ewil di Mijdar a 2012'an de li Google Playê hat bar kirin û bi wê versiyona xwe ya ewilîn re tê de nêzî 135.000 peyv û sernav hebûn, lê îroj nêzî 6 salan şûnde hejmara sernavên têde gihîşte 475.000'an. Di versiyonên siftê de tewrî(herî) zêde peyvên Tirkî hebûn, lê Kurdî gav bi gav, pê de pê de, sal bi sal zêde bû û serdestî bi dest xist. Dû re hejmarên Îngîlîzî, Almanî, Farisî bi her versiyonê re hinekî din zêdetir bûn. Axirî salaçûyî Erebî jî ji 44.000'an bihurî, êdî bo wî zimanî jî WQFerheng bû çavkaniyeka girîng. Zêdebûna hemû peyvan û li gor zimanên cida dikarin li jêr wek grafîk bên dîtin. Ji ber ku hejmarên ziman bi ziman ên çend versiyonên ewil li cem min hazir nînin (ez bibêjim île bibînim, ez ê îla li cihekî bibînim, lê ne ewqas muhîm e) hejmarên ziman bi ziman dikarin ji demeke şûnde bên dîtin.
Zêdebûna peyvan li gor zimanan, bi versiyonên Nû re

* Peyvên Wergerandî: Jimara peyvên wergerandî, ango peyv û gotinên ku di beşa Wergerê de li zimanên din tên wergerandin, bi zêdebûna peyvên di zimanên din re zêdebûn. Ango her ku peyvên di zimanekî de zêdebûn, min bi lihevanînan robotan, di beramberên Kurdiya wan de, di bin beşa wergeran de wergerên wan jî zêde kirin. Lê, ji ber ku min ji 20104'an vir ve hejmarên wan qeyd kirine, li jêr  tenê guherîna(baştir zêdebûna) jimarên wan ên di 4 salên dawî de dikare bê dîtin.

Zêdebûna hejmara wergerandinan ên bo peyvên Kurdî, bi versiyonên Nû re

* Hemû Daxistin:  Ji weşandina wê ya siftê vir ve WQFerheng 166.000 caran zêdetir hatiye daxistin û WQFerheng niha li ser 11.5000 cihazan zêdetir saz kiriye. Di van sazkirinan de para mezin ji Tirkiyeyê ye. Ji nîvî zêdetira hemû sazkirinan ji Tirkiyeyê. Dû re bi xêra diasporaya Kurdan a li Almanyayê ji Almanyayê, dû re Kurdistana Iraqê,  dû re Kurdistana Rojava, dû re Kurdistana Rojhilat tê ye. Ez dixwazim yek bi yek lê hûr bibim.
Daxistinên rojane û 2016'an şûnde bikarînerên aktîf 


 ***Kurdistana Bakur û Tirkiyê: Di sala siftê de, WQFerheng hêdî hêdî popûlar dibû û pê re jî hejmara daxistin rojkî zêde dibû, di orteya 2013'an de daxistinên rojane di ser 100'î re bûn û jê nêzî 80-90'î ji Kurdistana Bakur û Tirkiyeyê bû. Lê dû re, ew her ku çû kêmtir bû. Jixwe sebebên kêmbûnê pirr bin. Têrbûna bazara mebest dibe; Jixwe jimara kesên mihtemelên ku ferhengê daxînin jimareka diyar e. Gava daxistin nêzî sînorên xwe, jimar a diyar bibin, daxistinên rojane jî ê kêmtir bibin. Bi min, sebeba bingehîn a kêmbûnê ev e. Ji xeynî vê: firehbûna bazara ferhengan li ser Google Playê (zêdebûna alternatîfan), zext û zor ên ku li Bakur li ser Kurdî zêde dibin û hwd. dibe ku sebebên vê kêmbûnê bin.
Daxistinên rojane û bikarînerên aktîf
Daxistinên mehane 

*** Kurdistana Başûr û Iraq: Çend salên pêşin WQFerheng li Kurdistana Başûr gelek popûler bû. Heta orteya 2013'an rojane sazkirin dora 30'î bû. Lê dû re li wir jî pêde pêde kêm bû û niha rojane dora 10 sazkirinan lê pêk tê. Sazkirinên aktîfên li ser cihazan li dor 1000'î ye, ew heta nêzî 2.000'an zêde bûbû, lê ji 2016'an vir ve derdora 1000'î ye.

Daxistinên rojane û bikarînerên aktîf
Daxistinên mehane 









*** Kurdistana Rojhilat û Iran: Li Rojhilat WQFerheng ji 2014'an şûn de popûler bûye. Ji wê şûnde popûlerîteya xwe bi îstîkrar didomîne. Sazkirinên rojane di zik hev de, tim di bin 10'an de maye. Lê sazkerên xwe bi piranî sadiq dimînin û ferheng li ser cihazên wan dimîne. Loma sazkirinên aktîfên li ser cihazan tim zêde bûye û niha dora 450'î ye.

Daxistinên rojane û bikarînerên aktîf
Daxistinên mehane 









***Kurdistana Rojava û Sûrî: Gava min cara ewil di 2012'an de ferheng weşand, li Sûrî şera nav xwe, li Kurdistana Rojava cih bi cih aramî, cih bi cih şerên bi Îslamîstan re hebû. Loma sazkirina ewil a ji Sûrî encax 2 salan şûnde di 2014'an de çêbûbû. Ji 2016'an vir ve zêdebûneka lidûhev heye û ew niha nêzî Kurdistana Başûr dibe ku bi vê rewşê bidome ew ê heta çend mehan ji wê bibore.

Daxistinên rojane û bikarînerên aktîf
Daxistinên mehane 









Qiyaskirina Kurdistana Başûr, Rojhilat û Rojava ya li gor bikarînerên aktîf 

*** Kurdên Diasporayê û Almanya: Ji ber çi ye nizanim, sazkirinên aktîfên li ser cihazan a li welatên ku ferheng ji berê paşê de popûler bû, ji xeynî Kurdistana Bakur û Tirkiyê, ber bi kêmbûnê ve ye. Li Almanyayê jî wiha ye. Li Almanyayê sazkirinên aktîfên li ser cihazan heta nêzî 2.000'an zêde bûbû, lê niha dora 1400'î ye. Jixwe sazkirinên rojane jî li ber kêmbûnê ve ne.

Daxistinên rojane û bikarînerên aktîf
Daxistinên mehane 









* Daxînerên Sadiq: Herçiqas bikarînerên ji Sûrî dereng tev li koma me bûn jî, yên herî sadiq ev in. %35 sazkerên WQFerhengê bername ji telefonê xwe ranekirine. Ji ve aliyê ve yên herî revok Başûrî ne.. Ka hele zêdebûna di Erebî de dikare wan li WQFerhengê vegerîne an na,
Sadeqeta Daxînerên Ferhengê


* Gotarên Bi Deng: Ew çend versiyonên di WQFerhengê gotarên bi deng jî dikarin bên guhdar kirin. Di wan gotaran de para mezin ya Îngîlîzî (10.749) ye û  dû re ya Almanî (10.281), Erebî (590), Farisî (139), Frensî(83) tên.

* Nirxandin: Niha 3.235 kesan WQFerheng nirxanidye û nirxa wê ya navînî, di zik hev de 4.705 e. Ew
demeke heta
Nirxandinên bo ferhengê û nirxa rêjeyî